In september 2015 is Bekijk ‘t van start gegaan met het tweejarig project Adembenemend Da Vinci, waarin we leerlingen van drie verschillende locaties van het Da Vinci College in Roosendaal actief laten kennismaken met allerlei kunstdisciplines – maar vooral met elkaar. In september 2016 zij ze samen verder gegaan in één nieuw schoolgebouw. Daar zitten ze straks met zo’n duizend leerlingen bij elkaar. Dan is het goed als je elkaar al een beetje hebt leren kennen. “Ontmoeten is leren” luidt dan ook het devies van de school.

Wat is een IQ?
Twee van de drie huidige locaties worden bevolkt door vmbo-leerlingen basis en kader, de derde locatie is een praktijkschool. Welke leerlingen komen eigenlijk in het praktijkonderwijs terecht? Om daarvoor in aanmerking te komen moet je een IQ hebben tussen 55 en 85. Dat roept gelijk twee vragen op: wat is IQ nou eigenlijk precies? En een IQ tussen 55 en 85, wat zegt dat over je?

Wat zegt een IQ over je?
Die eerste vraag over IQ wordt beantwoord door Sanne Blauw in een artikel dat zij schreef voor de Correspondent: IQ, de afkorting voor intelligentiequotiënt, is de uitslag van een meting van je intelligentie middels een test, uitgedrukt in een relatief getal waarbij 100 staat voor het gemiddelde. Twee keer het onbepaald lidwoord: het is maar een meting van een test, waarbij een andere meting van dezelfde test een week later makkelijk tot een andere uitslag zou kunnen leiden, evengoed als een andere test – er zijn verschillende IQ-testen, de een veel taliger dan de ander. Bovendien is IQ geen vaststaand gegeven, het kan nog behoorlijk veranderen. En dan kun je ook nog discussiëren over dat gemiddelde van 100, op wie dat dan precies betrekking heeft. Nederlanders? Westerse mensen? Volwassenen, kinderen, alle mensen?

Het nieuwe Da Vinci College in RoosendaalBetekent dit dat een IQ eigenlijk niks zegt? Nee, natuurlijk niet. Maar zoals Sanne Blauw in haar artikel aantoont, wordt IQ wel te vaak (en steeds vaker) gebruikt ‘om zwaarwegende beslissingen te nemen die de toekomst van kinderen kunnen verpesten’. Sanne citeert hier Peter Tellegen, zelf ontwerper van intelligentietests en onderzoeker aan de RU Groningen. Want zo bepalend kan het zijn: op basis van testresultaten worden de capaciteiten van kinderen soms zó verkeerd ingeschat dat de gevolgen dramatisch kunnen uitpakken – zie onze blog over Remzi Cavdar. Maar het kan ook andersom. Maurits de Groot kijkt in een reactie op het artikel in de Correspondent terug op een IQ-test die hij als 14-jarige veellezende puber onderging. De psycholoog die de test afnam was zo onverstandig hem de uitslag mede te delen: IQ 144, met de toevoeging dat dat grensde aan genialiteit. Maurits besloot vanaf die dag dat het hem met zo’n IQ kennelijk allemaal kwam aanwaaien, versleet vervolgens 5 middelbare scholen en 3 kostscholen, maar haalde nooit zijn VWO-diploma. Het is naar eigen zeggen allemaal goed gekomen, maar nog steeds voelt hij zich geregeld eerder dom dan geniaal.

Maar goed, met een IQ tussen de 55 en 85 is de kans dus groot dat je naar het praktijkonderwijs gaat. En het is heel goed mogelijk dat deze onderwijsvorm ook inderdaad de meest geschikte is voor jou. Maar wat als dat niet zo is? Peter Tellegen: “Onderzoek heeft aangetoond dat niet bij een bepaald onderwijsniveau één bepaald IQ hoort. Zowel op het vwo als op het vmbo zitten leerlingen met een IQ-score van 100. Maar als je eenmaal in een speciale vorm van onderwijs beland bent, kom je daar moeilijk weer uit.”

Verschillende ontwikkelingsstadia
Als het over onderwijs gaat zijn er veel uiteenlopende meningen, en daarom zijn we geneigd om zo veel mogelijk zaken te meten en met cijfers te onderbouwen. Dat geldt ook voor het voorspellen van het niveau dat leerlingen in het onderwijs aankunnen. Tegelijk zijn er veel factoren die de objectieve meetbaarheid van zoiets wezenlijks als intelligentie bemoeilijken. Kinderen kunnen zich in een heel verschillend tempo ontwikkelen, en in die verschillende ontwikkelingsstadia ook nog eens veel invloed op elkaar uitoefenen. Culturele en sociaal-economische achtergronden spelen een rol van betekenis: hoe stimulerend er thuis met je wordt omgegaan, of je gepest wordt op school – daar wordt in een IQ-test niet naar gevraagd, maar het beïnvloedt wel de uitslag.

Intussen staan we voor de uitdaging om leerlingen van het Da Vinci College, die elkaar nu nog niet of nauwelijks kennen, niet alleen door twee jaar cultuureducatie te loodsen, maar ook om ze op een betekenisvolle manier met elkaar in contact te brengen. Daarvoor moeten we ze eerst zelf grondig leren kennen. Dat wordt een interessante zoektocht, want gelukkig wordt je identiteit bepaald door heel veel meer dan alleen je IQ. We zullen dan ook geregeld verslag doen van onze bevindingen. Wil je op de hoogte blijven, meld je dan aan voor onze nieuwsbrief, of volg ons op Facebook en Twitter.

Luc van Leeuwen